Behako bat urtarrilaren 31ko Elkargoaren kontseiluari

Egungo mandatuaren azken-aurreko Elkargoaren Kontseilua 2026ko urtarrilaren 31n burutu zen. Bilkura trinkoa izan zen, eta neurri handi batean Gobernantza Itunaren proiektu berriaren onarpenari zuzendua. Itun horrek ondoko mandatuan Ipar Euskal Herriko instituzioaren ibilmoldea egituratzeko xedea du.

2025 urte osoan zehar lurraldeko batzordeetan egindako lanaren emaitza den Gobernantza Itun berria, bereziki, lurralde-batzordeen rola azkartzera, herrien zerbitzura den ingeniaritza garatzera, eta lurralde-poloen esparruari eta eginkizunari buruzko gogoeta sakontzera heldu da. Euskal Hirigune Elkargoa sortu zenetik egindako hirugarren bertsioa da, eta koadro ebolutibo gisa pentsatua izan da, Elkargoaren erronka berriei erantzuteko.

Ipar Euskal Herri mailako eskalan komunitatea egin

Alain Iriart Hiriburuko auzapezak Euskal Hirigune Elkargoak Gobernantza Itunaren proiektu berri honen inguruan egindako lana txalotu zuen, Kontseilu Exekutiboko kideak eta lurralde-poloak elkarlanean jartzea lortu duelako.

Bozketara aurkeztu zen dokumentuak gogoeta eta ekintza uztartzeko borondate partekatua islatzen du, Euskal Herriaren eskalan komunitatea egiteko xedearekin. Hautetsiak erabakien erdigunean berriz ezartzeko anbizioa azpimarratu zuen, bereziki lurralde-poloei ardura handiagoa emanez eta horri loturiko aurrekontu baten bidez. Gobernantza Itun berri honek hurbiltasuna eta herritarren parte-hartzea indartzeko borondate berritua du, biztanleak politika publikoetan gehiago inplikatuz. Jakina, erronka berriak ere txertatu beharko dira: eskumenen erabilera, poloen perimetroen inguruko eztabaida… betiere metodo parte-hartzaileari atxikiz.

Alain Iriarten ahotik, Bil Gaiten talde osoak Gobernantza Itunaren proiektua salbuespenik gabe bozkatuko zuela jakinarazi zuen, ondoko mandatuan egiazko izaera eman eta biziarazteko asmoz.

Bestalde, beste hautetsien taldeko ordezkariak ez zuen proiektu honen inguruan iritzi bera agertu. Izan ere, Elkargoak lantzen dituen adostasunekin kontraesanean den jarrera politikoan, Peio Etxeleku jeltzaleak gainerateko hautetsiei proiektuaren aurka bozkatzeko deia egin zien. Azkenean, 5 hautetsik baizik ez zuten bozkatu Gobernantza Itunaren aurka, eta proiektua botoen %97rekin onartua izan zen.

Edonola ere, etorkizuneko 232 hautetsiek aukera osoa izanen dute Gobernantza Itun hori berresteko edo berrikusteko, heldu den udaberrian beren karguak hartzen dituztenean.

Bateraren bideari segi

Daniel Olzomendi Izurako auzapezarentzat, bi erronka nagusi dira mahai gainean: batetik, NOTRe legearen bidetik lorturiko estatusarena, eta bestetik, haren perimetroarena. Euskal Hirigune Elkargoa egun Frantziako Estatu osoko elkargo handiena da, eta horrek zenbait zailtasun sor ditzake gure instituzio gazteak agertzen dituen anbizio guziak gauzatzeko unean. Aitzinatzeko tarteak badirela onarturik, Elkargoa sortu aitzin Hazparneko tailerretan nagusitu zen konfiantza eta adostasun giroari leial segitzeko deia egin zuen.

Bere aldetik, Sauveur Bacho Arberatzeko auzapezak eztabaida ikuspegi historiko batean kokatu zuen, Elkargoaren gaztetasuna oroitaraziz, Ipar Euskal Herriarentzat berezko instituzio baten alde Baterak bultzaturiko mobilizazioak oroituz – horiek ekarri baitzuten Elkargoaren sorrera – eta Biltzarraren rola azpimarratuz, bere ustez ikuspegi berean berriz aztertu beharrekoa. Amikuzeren adibidea aipatu zuen, non hastapen batean Elkargoa sortzearen aldeko atxikimendua mugatua izan baitzen (27 herritatik 10 alde), eta lurraldeak instituzioa sortu zenetik izan duen bilakaera positiboa nabarmendu zuen. Egun, nehork ez luke tresna horren egokitasuna zalantzan jarriko. Horregatik, gelan zirenei dei egin zien Bateraren ildotik komunitatea egiteko bide kolektibo horri segida ematera.

Hizkuntza politika, kultura eta aurrekontuetan inbestimenduak

Bilkura, beste gai egituratzaileak ere izan zituen ardatz.

Egoitz Urrutikoetxea Lexantzüko hautetsiak Euskararen Erakunde Publikoaren finantzaketari buruzko negoziazioen porrota aipatu zuen, Elkargoa ez besteko instituzioen borondate politiko eza salatuz. Frantziako Estatuaren borondate faltak, gainera, Prefetak tokiko hautetsien kontra egindako adierazpen onartezinekin batera etorri dira.

Egoitz Urrutikoetxeak norabide aldaketa argia galdegin zuen: Frantziako Estatuak euskara arriskuan ezartzean duen erantzukizunaren aitortza; finantzaketen bermatzea urte anitzeko inbestimendu planen bidez; eta euskararen estatus juridikoaren indartzea, koofizialtasunerako bidea irekiz.

Gisa berean, Antton Curutcharryk, hizkuntza politiken ardura duen lehendakariorde eta Baigorriko auzapezak, euskararen aldeko izaera komunitarioko proiektu kultural bat presentatu zuen onarpena jasotzeko. Uztaritzeko Lota gazteluan euskal kulturaren baliabide zentro bat sortzea da proiektuaren muina. Egitasmo hau jadaneko existitzen den ekosistema batean oinarritzen da (Herri Soinu, Euskal Dantza Institutua, Bertsularien Lagunak, Bilketa…), sinergiak sustatzeko parada emanen duena. EKE (Euskal Kultur Erakundea) bertan instalatzea aurreikusia da 2027ko urtarrilaren 1erako, berritze fase baten ondotik.

Azkenik, Nicole Etxamendi Itsasuko lehen axuantak, 2021etik honako aurrekontu testuinguru hertsia izan zuen hizpide, Frantziako Estatuaren diru-laguntzen beherakadak, inflazio azkarrak eta zorpetzeko gaitasun murritzak markatua izan dena. Ibilmolde gastuak egonkortzea lortu bada ere, inbertsiorako maniobra-marjinak murrizten ari direla deitoratu zuen. Egungo aurreikuspenek Frantziako Estatuaren aldetik etengabeko diru-laguntza apaltzea iragartzen dute. Etxamendik azpimarratu zuen geroari buruz irizpide argietan oinarrituriko arbitraje kolektiboak egin beharko direla, hautetsiei erabaki argiak hartzeko aukera emateko. Ondoko mandatuaren hastapenetik bertatik erronka nagusietako bat izanen da hori.

Genero berdintasunerako, sufragio zuzenaren alde!

Xole Aire Urepeleko auzapezak Elkargoaren balantze kritikoa egin zuen emazteen eta gizonen arteko berdintasunari buruzko urteko txostenaren harira. Nabarmendu zituen lanpostuen artean oraindik ere dirauten soldata-arrakalak, bai eta hautetsien arduren arteko desorekak ere. Gisa horretan, Elkargoaren exekutiboan parekotasun printzipioak erakusten dituen mugak azpimarratu zituen. Izan ere, Elkargo hautetsiak herrietako zerrendetatik egindako seinalamendu baten ondorio dira, eta exekutiboa lehendakariak izendatzen du mandatuaren hastapenean; ez dago araudi bidezko baldintzarik mandatuen banaketan oreka zuzena bermatzeko. Horregatik, sufragio unibertsal zuzena ezartzearen alde agertu zen Xole Aire, baldintza horrek egiazko parekidetasuna bermatu ahal izanen lukeelako. Beste arrazoi bat, beraz, bilakaera instituzionalaren alde egiteko.

Gaurkotasunari tiraka, Urepeleko auzapezak bere hitz hartzea Xilabaren final historikoa aipatuz bukatu zuen, bost emazteren presentziak nabarmenduz. Beren lekua egiten jakin duten bost emazte; zilegitasun faltaren antsietatea gainditzen jakin duten bost emazte. Elkargoaren etorkizunerako itxaropenez beteriko istorio bat.

Herriko bozak: lurralde proiektua ere jokatzen den hitzordua

Herriko bozak ate joka ditugu, eta erronka handia dugu lurralde gisa. Izan ere, hauteskunde hauetan herri eta hirietan bozkatuko dugu eta emaitzek Ipar Euskal Herriko mapa munizipal berri bat erakutsiko digute. Mapa horrek bere isla zuzena izanen du Euskal Hirigune Elkargoaren konposizioan. Horregatik, garrantzia eman nahi diogu martxoaren 15 eta 22an bozkatuko dugunak gure herrietako eta lurralde osoko politika publikoetan izanen duen eraginari.

Euskal Hirigune Elkargoaren baitan 2026-2032 arteko mandatua garrantzitsua izanen da Ipar Euskal Herriko lurralde proiektua egonkortu eta indartzeko. Egungo krisi, ez egonkortasun eta agenda erreakzionarioaren aitzinean, gure lurraldeak, anbizioz jokatu eta urrats kualitatiboak egin behar ditu bere garapena segurtatua izatea nahi badugu.

Oroitu nahi dugu Ipar Euskal Herrian gehiengo batek Estatus bereziko Lurralde Kolektibitatearen alde egin zuela 2010eko hamarkadan eta Frantziako Estatuak ez zuela eskaera onartu. Halere, Ipar Euskal Herria subjektu gisa onartuko zuen prozesuan aitzina egiteko deliberoa hartu zen.

2017az geroztik, Euskal Hirigune Elkargoaren sorrerarekin, lurraldea egituratzen eta instituzionalki antolatzen ari da. Lurraldeak zegozkion konpetentziak bere egin ditu eta hiru lurraldeetako herritarrentzat politika publikoak plantan ezartzen hasi da. Egungo koadro instituzionalak dituen ageriko muga eta hutsuneekin, Ipar Euskal Herriak erakutsi du badakiela bere burua gobernatzen eta kontsentsuz lan egiten.

Bilakaera instituzionalaren beharra

Horregatik, uste dugu urrats bat aitzina egin behar dugula, gure errealitateari eta anbizioei loturiko tresna berriekin. 2026-2032 mandatua biziki garrantzitsua izanen da Ipar Euskal Herriaren bilakaera instituzionalean eta gure ustez, Euskal Hirigune Elkargoak rol garrantzitsua bete behar du indar harreman berriaren eraikuntzan, jendarte zibilarekin batera, hautetsien arteko eztabaida eta adostasunak sustatuz.

Egin dugun bidea egonkortu eta garatzea beharrezkoa da, baina lurraldeak botere eta konpetentzia gehiago behar ditu eta baita herritarrek lurralde mailako beren ordezkariak sufragio unibertsalaren bidez hautatzeko aukera izatea ere. EHBaik lurralde ikuspegia eta proiektua azkartzea proposatzen du, eraiki dugun horretatik abiatzea bilakaera instituzionaleranzko bidean elkarrekin egiteko. 

Jendarte zibilak eta herritarrek bezala, martxoaren 15 eta 22an hautatuak izanen diren lurraldeko kontseilariek rol biziki garrantzitsua betetzen dute debate honetan eta zentzu horretan, Batera plataformak abiatu duen gogoetan parte hartzeko dei egiten dugu, aniztasunetik eta kontsentsutik. EHBaik eztabaida eraikitzailearen aldeko deia egiten du eta azpimarratzen du gure lurraldearen etorkizuna hemen eraiki, adostu eta erabakiko dela. 

Gai estrategikoetan aitzinatu

Euskal Hirigune Elkargoak egun dituen konpetentziak egonkortu eta sendotzeko baliatu behar du mandatu berria, baita gai horietan pauso bat aitzina egiteko ere. Egungo testuinguruan elkar lotzen diren krisi ezberdinak kontuan hartzen baditugu, ahalik eta urrats sendoenak egin behar dira politika publikoetan eta konpetentzia guzien garapenean. 

EHBairentzat gai guziak dira garrantzitsuak eta horregatik, azpimarra jarri nahi dugu euskara, kultura, trantsizio ekologikoa, etxebizitza, lurra eta lurraldearen antolaketa, laborantza eta elikadura, mugikortasuna, uraren kudeaketa, ekonomia, mugaz gaindiko ildoa, goi mailako hezkuntza edota hondarkinen politiketan urrunago joateko beharrarekin, proiektu berriak plantan ezartzeraino.

Halaber, gure ustez Euskal Hirigune Elkargoak ezinbesteko funtzioa betetzen du gai ezberdinetan aitzina egiteko edota eragiteko, besteak beste: euskararen ezagupen ofizialaren demandari loturik; Abiadura Handiko Trenaren aurkako jarreran; etxebizitza arloko eskumenak lortzeko; Elikadura eta Laborantza Bulego Publikoa sortzeko edota emazteen eskubideen aldeko politika publiko bat abiatzeko.

Mandatu honetan, Ipar Euskal Herria ezagutzen ari den hazkunde demografikoari lurralde gisa erantzun egokiak ematea erronka garrantzitsuetako bat izanen da ere.

Gobernantza hobetu

Azken hilabeteetan, Euskal Hirigune Elkargoak sustaturik, Gobernantza Itun berriaren proiektua eraikitzeko eztabaidak izan dira hautetsien artean. Ezkerreko hautetsi abertzaleek aktiboki parte hartu dute proiektuan, zeina larunbat honetan bozkatua izanen den Ipar Euskal Herriko erakundean, mandatu berriaren hastapenean erabakia izanen delarik.

Izan ere, zer egin nahi dugun bezain garrantzitsua da nola egin nahi den ongi definitzea. Atal honetan ere, bilakaera instituzionalak garrantzia handia hartzen du, abiapuntuan, herritarren bozka zuzenez ordezkariak ezin hautatzeak hutsune nabarmena erakusten duelako. Edonola ere, ondoko sei urteetan gobernantza hobetzea eta ahalik eta demokratikoena bilakatzea erronka bat izan behar da. 

EHBairentzat lurralde proiektu baten inguruan komunitate bat osatzeko batasuna, kohesioa, elkartasuna eta ekitatea bermatzea garrantzitsua da. Horrek erran nahi du hautetsien arteko eztabaidak garrantzitsuak direla erabakiak hartu aitzin eta herritarren parte hartzea ainitzez gehiago hobetu behar dela.

Lurralde proiektua, haatik, tokiko eskala indartuz ere eraikitzen da, betiere lurralde mailako orientazioekin bateragarritasuna segurtatuz. Horregatik, lurralde poloen eta tokiko hautetsien erantzukizuna sustatzea garrantzitsua iruditzen zaigu politika publikoak tokiko errealitateari egokitzeko eta zinezko protagonismoa izan dezaten.

Bestalde, ahal den instantzia guzietan lurraldetako ordezkaritza izatea defendatzen dugu eta ordezkarien hautapenak ahalik eta kontsultazio handienarekin egitea. Gisa berean, herritarren eta jendarte zibilaren parte hartze aktiboa indartzearen beharra azpimarratzen dugu, jendartearen eta botere publikoen arteko sinergia elikatzeko.

Elkargoan ezkerreko abertzaleen ordezkaritza eta eragina handitzea lehentasun bat da EHBairentzat. Iragan den mandatuan abertzaleon ekarpena funtsezkoa izan da lurralde mailako proiektuan aitzinatzeko. Horregatik, martxoaren 15 eta 22ko herriko bozetan ezkerreko hautagaitza abertzaleen alde bozkatzeak lurraldearentzat duen garrantzia berretsi nahi dugu!

Behako bat abenduaren 6ko Elkargoko Kontseiluari

Elkargoko hautetsiek 2025 urteko azken osoko bilkuran bildu ziren abenduaren 6an. Urteko azken bilkura honetan gai nagusia Laborantza eta Elikadura Kontseilua sortzea zen, onartua izan zena. Gai horiek zein EHBaiko kide diren hautetsiek eramandako gaiak aipatzen diren momentuak partekatzen ditugu hemen.

Création du Conseil de l’Agriculture et de l’Alimentation

Prefetaren eta kontrakoen presiopean

Euskal Hirigune Elkargoko abenduaren 6ko Kontseiluak Ipar Euskal Herrirako Laborantza eta Elikadura Kontseilu baten sortzea bozkatu zuen gehiengoz. Eztabaida eta erabaki hori lurraldeko laborariek bizi duten egoera kezkagarriari erantzutera heldu da.

Jean-Louis Prebende Gabadiko auzapezak ohartarazi zuenez, “etxaldeen desagerpena errealitate kezkagarria da, proiekzioak ez dira batere onak. Erritmo honetan 100 etxalde baino gehiago desagertuko dira 2050ean, eta egiaren azpitik ere bagabiltzala uste dut. Segida faltak, zailtasun ekonomikoek, klima aldaketak, osasun arazoek tendentzia hau azkartuko den beldurra eragiten didate”.

Hautetsi abertzaleek Pirinio Atlantikoetako departamenduko Laborantza Ganbarak auzapez guziei igorri gutuna eta prefetak ildo beretik atxikirikoa deitoratu zituzten. Peio Quihillalt Ligi- Athereiko auzapezak erran zuenez, gutun hori hautetsiek bozkatu aitzin igorri izanak harridura sortu zuen. “Ganbararen testuaren edukia zuzendu nahi dugu: Alain Rousset Eskualdeko Lehendakaria ez da sekula idatziz posizionatu, edo bestela erranik, Kontseilu horren sortzearen kontra ez da mintzatu”.

Laborantza eta Elikadura Bulego Publikoaren xedea

“Neurria har dezagun: egun, laborantza munduak ez du deus gehiago goitatzen. Euskal Herriak bere laborantzaz bereziki arduratzea merezi du. Ulertzen dugu delibero horren bozkatzeak Elkargoari ahalbidetuko diola eragile guziak biltzea, bihartik goiti, tresna horren eraikitzeko mahaiaren inguruan, Ipar Euskal Herri mailako Laborantza eta Elikadura Bulego Publiko baten sortzea helburutzat atxikiz, bereziki mila-orri administratibo murriztuz eta erabakiak berriz birtokiratuz”.

“Ezin dugu beste 8 urtez goitatu” berretsi zuen auzapez xiberotarrak, oroitaraziz, 2018an jada Laborantza eta Elikadura Bulego Publikoa galdegina izan zela eta geroztik zortzi urte iragan direla. “Deliberazio hau bozka dezagun Euskal Herria eta bere laborarien alde elkarrekin lan egiten hasteko” gaineratu zuen Jean-Louis Prebendek.

Dei horri baikorki erantzun zion hautetsien gehiengoak, Pirinio Atlantikoetako departamenduko prefetaren eta Laborantza Ganbararen presioak baldintzaturik egin zen bozketan.

Igandetako pausen indargabetzea

Urtero bezala Isturitzeko hautetsi den Gilles Harenek hitza hartu du igandetan ireki nahi duten establezimenduei emandako indargabetzeei buruzko erabakiez hitz egiteko. Irekidura horiek langileak prekarizatzen dituzten hipermerkatu eta enpresa handiei egiten diete mesede.

EHBairen iritziz, Euskal Hirigune Elkargoak bultzatu beharko lukeen ereduaren kontrakoa da hau. Urtez urte, indargabetzeen salbuespena arau bilakatzen da, langileen lorpen sozialak ahulduz.

Gilles Haranek azaldu duen bezala, igandeko pausa eguna defendatzea garrantzitsua da: “Pausatzeko denbora hau funtsezkoa da. Gure ehun sozial eta ekonomikorako aukera bat da, egituratzea eta jendarteratzea ahalbidetzen duena.»

EHBaiko hautetsi eta Bil Gaiten taldeko kideek neurri honen kontra bozkatu dute, Elkargoko hautetsien %34k bezalaxe, iaztik beheranzko joera duen emaitza. Aitzinetik aipaturiko arrazoiengatik eta jendarteak erdietsitako lorpenak ez galtzeko, igandetako pausa egunak defenditzen jarraitu behar dugu!

Kanboko Tokiko Hirigintza Plana

Azkenik, Amendüze-Unasoko hautetsi, EHBaiko kide eta Bil Gaiten taldeko partaide den Jean-Claude Malhairinek Kanboko Tokiko Hirigintza Planaren bozketan hitza hartu zuen.

Marieniako proiektua barnebiltzen duen Tokiko Hirigintza Plan horri loturiko deliberazioari buruz – hautetsiek baztertua izan zedin espero zutena -, Bil Gaiten taldea abstenitu egin da, nahiz eta “aitzineko proiektuarekin konparaturik hainbat hobekuntza izan”.

Marienia ez hunki!