Herriko bozak: lurralde proiektua ere jokatzen den hitzordua

Herriko bozak ate joka ditugu, eta erronka handia dugu lurralde gisa. Izan ere, hauteskunde hauetan herri eta hirietan bozkatuko dugu eta emaitzek Ipar Euskal Herriko mapa munizipal berri bat erakutsiko digute. Mapa horrek bere isla zuzena izanen du Euskal Hirigune Elkargoaren konposizioan. Horregatik, garrantzia eman nahi diogu martxoaren 15 eta 22an bozkatuko dugunak gure herrietako eta lurralde osoko politika publikoetan izanen duen eraginari.

Euskal Hirigune Elkargoaren baitan 2026-2032 arteko mandatua garrantzitsua izanen da Ipar Euskal Herriko lurralde proiektua egonkortu eta indartzeko. Egungo krisi, ez egonkortasun eta agenda erreakzionarioaren aitzinean, gure lurraldeak, anbizioz jokatu eta urrats kualitatiboak egin behar ditu bere garapena segurtatua izatea nahi badugu.

Oroitu nahi dugu Ipar Euskal Herrian gehiengo batek Estatus bereziko Lurralde Kolektibitatearen alde egin zuela 2010eko hamarkadan eta Frantziako Estatuak ez zuela eskaera onartu. Halere, Ipar Euskal Herria subjektu gisa onartuko zuen prozesuan aitzina egiteko deliberoa hartu zen.

2017az geroztik, Euskal Hirigune Elkargoaren sorrerarekin, lurraldea egituratzen eta instituzionalki antolatzen ari da. Lurraldeak zegozkion konpetentziak bere egin ditu eta hiru lurraldeetako herritarrentzat politika publikoak plantan ezartzen hasi da. Egungo koadro instituzionalak dituen ageriko muga eta hutsuneekin, Ipar Euskal Herriak erakutsi du badakiela bere burua gobernatzen eta kontsentsuz lan egiten.

Bilakaera instituzionalaren beharra

Horregatik, uste dugu urrats bat aitzina egin behar dugula, gure errealitateari eta anbizioei loturiko tresna berriekin. 2026-2032 mandatua biziki garrantzitsua izanen da Ipar Euskal Herriaren bilakaera instituzionalean eta gure ustez, Euskal Hirigune Elkargoak rol garrantzitsua bete behar du indar harreman berriaren eraikuntzan, jendarte zibilarekin batera, hautetsien arteko eztabaida eta adostasunak sustatuz.

Egin dugun bidea egonkortu eta garatzea beharrezkoa da, baina lurraldeak botere eta konpetentzia gehiago behar ditu eta baita herritarrek lurralde mailako beren ordezkariak sufragio unibertsalaren bidez hautatzeko aukera izatea ere. EHBaik lurralde ikuspegia eta proiektua azkartzea proposatzen du, eraiki dugun horretatik abiatzea bilakaera instituzionaleranzko bidean elkarrekin egiteko. 

Jendarte zibilak eta herritarrek bezala, martxoaren 15 eta 22an hautatuak izanen diren lurraldeko kontseilariek rol biziki garrantzitsua betetzen dute debate honetan eta zentzu horretan, Batera plataformak abiatu duen gogoetan parte hartzeko dei egiten dugu, aniztasunetik eta kontsentsutik. EHBaik eztabaida eraikitzailearen aldeko deia egiten du eta azpimarratzen du gure lurraldearen etorkizuna hemen eraiki, adostu eta erabakiko dela. 

Gai estrategikoetan aitzinatu

Euskal Hirigune Elkargoak egun dituen konpetentziak egonkortu eta sendotzeko baliatu behar du mandatu berria, baita gai horietan pauso bat aitzina egiteko ere. Egungo testuinguruan elkar lotzen diren krisi ezberdinak kontuan hartzen baditugu, ahalik eta urrats sendoenak egin behar dira politika publikoetan eta konpetentzia guzien garapenean. 

EHBairentzat gai guziak dira garrantzitsuak eta horregatik, azpimarra jarri nahi dugu euskara, kultura, trantsizio ekologikoa, etxebizitza, lurra eta lurraldearen antolaketa, laborantza eta elikadura, mugikortasuna, uraren kudeaketa, ekonomia, mugaz gaindiko ildoa, goi mailako hezkuntza edota hondarkinen politiketan urrunago joateko beharrarekin, proiektu berriak plantan ezartzeraino.

Halaber, gure ustez Euskal Hirigune Elkargoak ezinbesteko funtzioa betetzen du gai ezberdinetan aitzina egiteko edota eragiteko, besteak beste: euskararen ezagupen ofizialaren demandari loturik; Abiadura Handiko Trenaren aurkako jarreran; etxebizitza arloko eskumenak lortzeko; Elikadura eta Laborantza Bulego Publikoa sortzeko edota emazteen eskubideen aldeko politika publiko bat abiatzeko.

Mandatu honetan, Ipar Euskal Herria ezagutzen ari den hazkunde demografikoari lurralde gisa erantzun egokiak ematea erronka garrantzitsuetako bat izanen da ere.

Gobernantza hobetu

Azken hilabeteetan, Euskal Hirigune Elkargoak sustaturik, Gobernantza Itun berriaren proiektua eraikitzeko eztabaidak izan dira hautetsien artean. Ezkerreko hautetsi abertzaleek aktiboki parte hartu dute proiektuan, zeina larunbat honetan bozkatua izanen den Ipar Euskal Herriko erakundean, mandatu berriaren hastapenean erabakia izanen delarik.

Izan ere, zer egin nahi dugun bezain garrantzitsua da nola egin nahi den ongi definitzea. Atal honetan ere, bilakaera instituzionalak garrantzia handia hartzen du, abiapuntuan, herritarren bozka zuzenez ordezkariak ezin hautatzeak hutsune nabarmena erakusten duelako. Edonola ere, ondoko sei urteetan gobernantza hobetzea eta ahalik eta demokratikoena bilakatzea erronka bat izan behar da. 

EHBairentzat lurralde proiektu baten inguruan komunitate bat osatzeko batasuna, kohesioa, elkartasuna eta ekitatea bermatzea garrantzitsua da. Horrek erran nahi du hautetsien arteko eztabaidak garrantzitsuak direla erabakiak hartu aitzin eta herritarren parte hartzea ainitzez gehiago hobetu behar dela.

Lurralde proiektua, haatik, tokiko eskala indartuz ere eraikitzen da, betiere lurralde mailako orientazioekin bateragarritasuna segurtatuz. Horregatik, lurralde poloen eta tokiko hautetsien erantzukizuna sustatzea garrantzitsua iruditzen zaigu politika publikoak tokiko errealitateari egokitzeko eta zinezko protagonismoa izan dezaten.

Bestalde, ahal den instantzia guzietan lurraldetako ordezkaritza izatea defendatzen dugu eta ordezkarien hautapenak ahalik eta kontsultazio handienarekin egitea. Gisa berean, herritarren eta jendarte zibilaren parte hartze aktiboa indartzearen beharra azpimarratzen dugu, jendartearen eta botere publikoen arteko sinergia elikatzeko.

Elkargoan ezkerreko abertzaleen ordezkaritza eta eragina handitzea lehentasun bat da EHBairentzat. Iragan den mandatuan abertzaleon ekarpena funtsezkoa izan da lurralde mailako proiektuan aitzinatzeko. Horregatik, martxoaren 15 eta 22ko herriko bozetan ezkerreko hautagaitza abertzaleen alde bozkatzeak lurraldearentzat duen garrantzia berretsi nahi dugu!

Behako bat abenduaren 6ko Elkargoko Kontseiluari

Elkargoko hautetsiek 2025 urteko azken osoko bilkuran bildu ziren abenduaren 6an. Urteko azken bilkura honetan gai nagusia Laborantza eta Elikadura Kontseilua sortzea zen, onartua izan zena. Gai horiek zein EHBaiko kide diren hautetsiek eramandako gaiak aipatzen diren momentuak partekatzen ditugu hemen.

Création du Conseil de l’Agriculture et de l’Alimentation

Prefetaren eta kontrakoen presiopean

Euskal Hirigune Elkargoko abenduaren 6ko Kontseiluak Ipar Euskal Herrirako Laborantza eta Elikadura Kontseilu baten sortzea bozkatu zuen gehiengoz. Eztabaida eta erabaki hori lurraldeko laborariek bizi duten egoera kezkagarriari erantzutera heldu da.

Jean-Louis Prebende Gabadiko auzapezak ohartarazi zuenez, “etxaldeen desagerpena errealitate kezkagarria da, proiekzioak ez dira batere onak. Erritmo honetan 100 etxalde baino gehiago desagertuko dira 2050ean, eta egiaren azpitik ere bagabiltzala uste dut. Segida faltak, zailtasun ekonomikoek, klima aldaketak, osasun arazoek tendentzia hau azkartuko den beldurra eragiten didate”.

Hautetsi abertzaleek Pirinio Atlantikoetako departamenduko Laborantza Ganbarak auzapez guziei igorri gutuna eta prefetak ildo beretik atxikirikoa deitoratu zituzten. Peio Quihillalt Ligi- Athereiko auzapezak erran zuenez, gutun hori hautetsiek bozkatu aitzin igorri izanak harridura sortu zuen. “Ganbararen testuaren edukia zuzendu nahi dugu: Alain Rousset Eskualdeko Lehendakaria ez da sekula idatziz posizionatu, edo bestela erranik, Kontseilu horren sortzearen kontra ez da mintzatu”.

Laborantza eta Elikadura Bulego Publikoaren xedea

“Neurria har dezagun: egun, laborantza munduak ez du deus gehiago goitatzen. Euskal Herriak bere laborantzaz bereziki arduratzea merezi du. Ulertzen dugu delibero horren bozkatzeak Elkargoari ahalbidetuko diola eragile guziak biltzea, bihartik goiti, tresna horren eraikitzeko mahaiaren inguruan, Ipar Euskal Herri mailako Laborantza eta Elikadura Bulego Publiko baten sortzea helburutzat atxikiz, bereziki mila-orri administratibo murriztuz eta erabakiak berriz birtokiratuz”.

“Ezin dugu beste 8 urtez goitatu” berretsi zuen auzapez xiberotarrak, oroitaraziz, 2018an jada Laborantza eta Elikadura Bulego Publikoa galdegina izan zela eta geroztik zortzi urte iragan direla. “Deliberazio hau bozka dezagun Euskal Herria eta bere laborarien alde elkarrekin lan egiten hasteko” gaineratu zuen Jean-Louis Prebendek.

Dei horri baikorki erantzun zion hautetsien gehiengoak, Pirinio Atlantikoetako departamenduko prefetaren eta Laborantza Ganbararen presioak baldintzaturik egin zen bozketan.

Igandetako pausen indargabetzea

Urtero bezala Isturitzeko hautetsi den Gilles Harenek hitza hartu du igandetan ireki nahi duten establezimenduei emandako indargabetzeei buruzko erabakiez hitz egiteko. Irekidura horiek langileak prekarizatzen dituzten hipermerkatu eta enpresa handiei egiten diete mesede.

EHBairen iritziz, Euskal Hirigune Elkargoak bultzatu beharko lukeen ereduaren kontrakoa da hau. Urtez urte, indargabetzeen salbuespena arau bilakatzen da, langileen lorpen sozialak ahulduz.

Gilles Haranek azaldu duen bezala, igandeko pausa eguna defendatzea garrantzitsua da: “Pausatzeko denbora hau funtsezkoa da. Gure ehun sozial eta ekonomikorako aukera bat da, egituratzea eta jendarteratzea ahalbidetzen duena.»

EHBaiko hautetsi eta Bil Gaiten taldeko kideek neurri honen kontra bozkatu dute, Elkargoko hautetsien %34k bezalaxe, iaztik beheranzko joera duen emaitza. Aitzinetik aipaturiko arrazoiengatik eta jendarteak erdietsitako lorpenak ez galtzeko, igandetako pausa egunak defenditzen jarraitu behar dugu!

Kanboko Tokiko Hirigintza Plana

Azkenik, Amendüze-Unasoko hautetsi, EHBaiko kide eta Bil Gaiten taldeko partaide den Jean-Claude Malhairinek Kanboko Tokiko Hirigintza Planaren bozketan hitza hartu zuen.

Marieniako proiektua barnebiltzen duen Tokiko Hirigintza Plan horri loturiko deliberazioari buruz – hautetsiek baztertua izan zedin espero zutena -, Bil Gaiten taldea abstenitu egin da, nahiz eta “aitzineko proiektuarekin konparaturik hainbat hobekuntza izan”.

Marienia ez hunki!

EHBaik salatzen du demokrazia lokala zangopiratzen duen bizi ekonomikoaren sinplifikaztzeko lege proiektua!

Ondoko orduetan eta zonbait egunez, frantses Asanblada nazionalak bizi ekonomikoaren sinplifikatzeko lege proposamena aztertuko du. EHBai-k lege proiektu honen salaketa egiten du, aitzinean ditugun erronka ekologiko eta sozialei aurre egiteko beharrezkoak diren printzipio demokratikoak eta herritarren parte hartzea zangopilatzen dituelako. Onartua bada, Ipar Euskal Herrian ondorio larriak izaten ahalko ditu. EHBaik uste du nazioartean eskuin muturra inposatu nahian ari den agenda erreakzionarioaren logikan kokatzen dela.

Hainbat instituzio, komisio, kontseilu eta behatoki lokalen kentzea aurreikusiz, hauen artean CESER-ak, gobernu frantsesak demokrazia lokala jo puntuan jartzen du ! CESER-ak, adibidez, demokrazia parte hartzailearen funtsezko organoa dira. Bizi dugun krisi sozial, ekologiko eta demokratiko honetan, ezin pentsatuzkoa da herritar eta erabakitzaile publikoen arteko lotura hau desagertaraztea.

Bide berean, lege proiektuak mota ezberdinetako azpiegiturei begirako lehen mailako interes publikoko aginduzko arrazoiaren presuntzioa sartzea aurreikusten du. Gaur egun, presuntzio hau jadanik existitzen bada proiektu industrialentzat, hedatu daiteke eta bidea erraztu sozialki ezbeharrezkoak, ekonomikoki garestiak eta ekologikoki txarrak diren beste proiektuei. Eta gure lurraldearen errealitateari eta herritarren beharrei erantzuten ez dietenak.

Autobide berrien eraikitzearen kasua da, edo AHT bezalako azpiegiturena, zeinaren kontra urteak gizarte zibila eta tokiko hautetsiak borrokatzen diren Euskal Herrian. 2010eko abenduaren 12an adibidez, 15.500 pertsona bildu ziren Baionako karriketan, AHTren kontra egindako manifestazioan.

EHBai-entzat, ezin pentsatuzkoa da demokrazia lokalaren mantentzeko eta batzuen interes ekonomikoak herritarren osasun, ingurumen eta bizi baldintza sozialak zangopilatzea saihesteko martxan dauden prozeduren gainetik pasatzea. Estatu frantsesaren boterearen deskonzentrazioa beharrezkoa den unean, nola imajinatu horrelako gibel egitea boterea Parisen zentralitatuz ?

Lege proiektu honen kontrara, EHBai-entzat, metamorfosi ekologikoa bezalako erronken aitzinean jartzen gaituen krisi anikoitzari erantzuna soilik etor daiteke kooperazio eta elkartasun mekanismo berriak martxan jartzetik. Beharrezkoa da herritarrek beraiek eskala lokala batean ahalik eta baliabide gehien eskuratu ahal izateko ahalmena izatea.

Erresilientziak lokal mailako eragiteko botere indartsu bat eskatzen du. Gaur eguneko krisi globalak jartzen dizkigun erronkei erantzun egokiak aurkitzeko beharrezkoa den tokiko demokrazioaren indartze bidean, Ipar Euskal Herriaren egiazko ezagupen politiko eta instituzional baten beharra aldarrikatzen dugu.

Lege proiektu honekin, eskuin muturrak hedatu nahian ari den agenda eta marko ideologikoa elikatzen da. Larrialdi klimatikoaren ukazioa eta ingurumena babesteko neurrien suntsiketa batetik; eta ustez efikazak ez diren eta gastu handia eragiten duten egitura publikoen deuseztapena bestetik.

Donald Trumpek bere mandatu hastapenean AEBen suntsitu dituen egitura publikoen logika segitzen du lege proiektuak. Anartean, urteetan austeritate politikak inposatu dituzten horiek berak dira egun armagintzarako eta gerletarako diru zama izugarriak eman behar direla proposatzen dutenak.

Arazoa ez da aberastasunik ez dagoela. Arazoa da, gehiengoak sortzen duen aberastasuna guti batzuen esku dagoela eta gero eta politika neoliberalagoak, anti-demokratikoagoak eta autoritarioagoak plantan ezartzeko baliatzen ari direla.

Horregatik, EHBaik lege proposamen honen kontra dela berresten du. EHBaik herritarren ongizatea helburu duen gehiengo baten eraikitzeko lanean segitzen du Euskal Herrian, izan karrikan edo hauteskundeetan.